Het meest rechtse kabinet aan de macht ooit. Anderhalf miljoen PVV kiezers. Lawaaierige PVV politici en hun aanhang op internet. Een behoorlijke anti-links stemming, gecreëerd en gevoed door datzelfde rechtse kabinet en diezelfde PVV. Bijna 40 jaar geleden hadden we het meest linkse kabinet ooit, het kabinet Den Uyl. In welke mate is Nederland de afgelopen 40 jaar verrechtst?

Ik heb de verkiezingsuitslagen genomen van 1972 tot 2010 en er twee Maurice de Hond peilingen aan toegevoegd, die van een half jaar en een jaar na de verkiezingen van 9 juni 2010 (rechts van de witte lijn in de grafieken). En ik heb de politieke partijen ingedeeld in 4 groepen: links, links midden, rechts midden en rechts. Je kunt ongetwijfeld twisten over de termen links en rechts, maar voor dit doel zijn het puur clusteringen van de partijen. D’66 bijvoorbeeld wil niet links genoemd worden en waarschijnlijk ook niet links midden, maar de anti-PVV houding van D’66 maakt dat de partij eerder links van de streep staat dan rechts van de streep. Hetzelfde geldt ongeveer voor de Christen Unie.

De uitkomst van dit cijferwerk levert overigens niet een geheel nieuw inzicht op, maar zo is het ook niet bedoeld.

Grafiek 1

In grafiek 1 lijkt het met de verrechtsing wel mee te vallen. Er is zelfs sprake van een kleine verschuiving ten gunste van links en links midden. In 1972 hadden rechts en rechts midden in totaal 85 van de 150 Kamerzetels, in juni 2010 78 zetels. Bij de eerste 6 van de 12 verkiezingen in deze periode heeft rechts en rechts midden gemiddeld 84 zetels, bij de tweede 6 verkiezingen gemiddeld 81 zetels.

Echter, zoals duidelijk in de twee onderste gebieden van grafiek 1 te zien is, in het rechts en rechts midden blok groeit rechts stevig, terwijl het midden drastisch krimpt. Bij rechts neemt het gemiddelde aantal zetels toe van 33 bij de eerste 6 verkiezingen naar 45 bij de tweede 6 verkiezingen terwijl bij rechts midden dit gemiddelde aantal daalt van 51 naar 37. Dus ja, daar is duidelijk sprake van verrechtsing.

Grafiek 2 (rechts en rechts midden) laat duidelijk zien dat de verrechtsing van LPF en PVV komt (de twee donkerblauwe gebieden). De VVD doet het in de tweede helft van de periode gemiddeld iets beter (29 zetels gemiddeld over 6 verkiezingen) dan in de eerste helft van de periode (27 zetels gemiddeld).

Grafiek 2

Grafiek 3 geeft de ontwikkelingen op links en links midden weer (in de laatste groep heb ik Christen Unie en D’66 ingedeeld). Het totaal gemiddelde aantal zetels neemt toe van 66 bij de eerste 6 verkiezingen naar 69 bij de tweede 6 verkiezingen. Binnen deze groep is die winst te danken aan links midden, waar het gemiddelde aantal zetels is toegenomen van 10 naar 14 terwijl het gemiddelde aantal zetels van links is gedaald van 56 naar 55.

Grafiek 3

Een paar conclusies:

Hoewel de totale zetelverdeling tussen aan de ene kant rechts en rechts midden en aan de andere kant links en links midden zich enigszins ten gunste van links en links midden ontwikkelt, treden er binnen beide blokken verschuivingen naar rechts op: van links naar links midden en van rechts midden naar rechts, waarbij de laatste beweging verreweg het grootst is.

Grafieken 2 en 3 laten ook mooi zien hoe aan de uiterste kanten links en rechts eenzelfde soort beweging plaatsvindt: opkomst van LPF en daarna PVV op rechts en groei van SP op links en dat de problemen liggen bij het CDA en de PvdA. Geen nieuws zoals gezegd, maar deze grafieken laten het nog eens mooi zien.

Kijken we naar de laatste 10 jaar dan zie je meer spreiding over de partijen op links / links midden en meer concentratie over de partijen op rechts / rechts midden.

Ook zie je de grote bewegingen over de afgelopen 10 jaar terug. Zo is het opvallend dat terwijl er verrechtsing plaatsvindt, nog maar 5 jaar geleden in 2006 links / links midden de beste verkiezingsuitslag behaalde over de gehele 40 jaar was, voornamelijk door de grote winst van de SP. Terwijl links en links midden 4 jaar daarvoor de slechtste uitslag behaalde over de 40 jaar. De laatste peilingen van Maurice de Hond laten weer de beste uitslag voor links / links midden zien. Volgens de laatste peilingen doen VVD en PVV het nog steeds goed (dat wil zeggen, meer zetels dan bij de verkiezingen van juni 2010), maar het probleem blijft liggen bij het CDA dat op 13 zetels uit kwam in die peilingen, kleiner dan D’66. En geen meerderheid voor het kabinet, ook niet met de SGP en met Jan Nagel er bij.

Je ziet in het gedeelte rechts van de witte lijn in de grafieken dat in het eerste half jaar na de verkiezingen de huidige coalitie nog in de lift zat en in het tweede half jaar zijn meerderheid lijkt te verliezen.

Een lichtpuntje in het algemene beeld van verrechtsing over de laatste 40 jaar.

Advertenties